uczeń

Uczeń – recenzja filmu Serebrennikowa

Czy jest to uczeń?

Uczeń to rosyjski film Kirilla Serebrennikowa, podejmujący tematykę religijną. Produkcja została wyróżniona w Cannes nagrodą im. Francios Chalais dla najlepszego filmu fabularnego ukazującego życie. To oraz inne wyróżnienia pozwoliły polskim dystrybutorom zainteresować się Uczniem i wprowadzić go do polskich kin.

Głównym bohaterem Ucznia jest Wienia, młody chłopak, uczęszczający do szkoły. Pewnego razu Wienia ze zwykłego nastolatka zmienia się w religijnego fanatyka, zasypując wszystkich wokół cytatami z Biblii i pouczając ich na temat tego, jak powinno się żyć. Chłopak staje się bezkompromisowy, zaborczy i agresywny. Sytuacja stopniowo zaczyna wymykać się spod kontroli, gdy Wienia nie tylko doprowadza do zmiany szkolnych zwyczajów, ale zaczyna uniemożliwiać prowadzenie lekcji, które według niego nie są zgodne z prawdą, zawartą w Biblii.

uczeń

kadr z filmu
materiały dystrybutora

Mimo zachowań, za które od razu powinien zostać skierowany po poradę psychologa, a w dalszej kolejności na badania psychiatryczne, chłopak zyskuje aprobatę ze strony dyrektorki szkoły. Podziwia go również prowadzący lekcje religii pop, choć bez wzajemności – Wienia ma mu do zarzucenia równie dużo, co wszystkim pozostałym. W opozycji do niego, a później do całego grona pedagogicznego i broniącej bohatera matki, staje tylko jedna nauczycielka, Elena Krasnowa. Krasnowa jako jedyna w filmie reprezentuje głos rozsądku, ale również stara się zrozumieć ucznia i rozpoczyna w tym celu studia nad Pismem świętym.

Wiele miejsca poświęca się również na stosunki Wieniamina z kolegami i koleżankami z klasy. Większość grupy nie darzy bohatera sympatią, ale ze względu na jego zdecydowaną i obłąkańczą postawę, okazują mu pewien respekt, związany zapewne ze strachem. Jedna z koleżanek stara się kusić swoimi wdziękami, świadomie starając się sprowadzić go z biblijnej drogi cnoty. Najistotniejszym kolegą z klasy jest kaleka Grigorij, który zostaje przez Wienię przygarnięty z uwagi na nawiązania do ewangelii, jednak później staje się jego uczniem.

uczeń

kadr z filmu
materiały dystrybutora

Temat i forma filmu zdradzają duży potencjał na ciekawą fabułę, jednak został on zrealizowany w bardzo znikomym stopniu. Większość scen z życia bohaterów jest absurdalna lub żenująca. Cytaty, którymi posługuje się Wienia miały zapewne w założeniu twórców pokazać niebezpieczeństwo posługiwania się treścią świętej księgi chrześcijaństwa w życiu codziennym. Cóż jednak z tego, skoro stosowane są wybiórczo, a bohater nie przekazuje nimi myśli przewodniej Nowego testamentu. Zabrakło w tym wszystkim obiektywności i wieloaspektowej opozycji względem poglądów Wieniamina. Słabo w tej roli wypada osamotniona Krasnowa, której argumenty są konkretne, ale nie są w stanie dotrzeć do zamkniętego umysłu fanatyka, bo nie podejmują z nim gry. Rozczarowuje postawa popa, który nie wnosi nic do problemu, a mógłby reprezentować podejście zawodowych interpretatorów Biblii i wytknąć młodszemu koledze niekonsekwencję w działaniu.

W konsekwencji Uczeń pozbawiony jest dyskusji opartej na logicznych argumentach z obu stron. Podejmuje kontrowersyjny temat życia według zasad religii, ale zamiast intelektualnej rozprawki, oferuje tylko nieskomplikowaną agitację. Jedyną treścią filmu są licznie przytaczane i podpisane w pojawiających się na ekranie napisach cytaty z Biblii, ale wyjęte z kontekstu nie potrafią zaspokoić oczekiwań widza. W ostatecznym rozrachunku Uczeń jest po prostu nierzeczywisty w sposobie, w jaki otoczenia odbiera ekscentryczne działania młodego człowieka.

 


Stanisław Rohnka

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *