Wybitni reżyserzy – Woody Allen

Jeśli we współczesnym kinie szukać kogoś, kto potrafi ukazać pesymistyczną wizję człowieka w jak najbardziej humorystyczny, pełen błyskotliwej ironii i gorzkich refleksji sposób, będzie nim właśnie Woody Allen, a tak naprawdę – Allan Stewart Konigsberg. Amerykański reżyser żydowskiego pochodzenia przyszedł na świat 1 grudnia 1935 roku na nowojorskim Brooklynie. Kim był zanim stał się słynnym Woodym Allenem?

Pierwsze oznaki introwertyzmu i skomplikowanej, nieprzeciętnej osobowości, wyróżniającej go z tłumu pojawiły się, gdy przyszły reżyser miał zaledwie pięć lat. Mały Woody z beztroskiego chłopca zmienił się wówczas w samotnika, a wszystko na skutek rozpoczęcia edukacji w państwowej szkole. Tak naprawdę, jak sam później przyznał, nigdy nie czuł się dobrze w tego rodzaju placówkach, bowiem nie potrafił się w nich zaadaptować. Wkrótce idealną formą ucieczki od rzeczywistości, w tym również od szkoły, okazało się być kino. Spędzał w nim coraz więcej czasu.

Ale kino nie stanowiło wcale jedynej odskoczni młodziutkiego Allena. O tym, że od wczesnych lat wykazywał skłonności do marzycielstwa i uciekania w świat fikcji, świadczyło również jego silne zainteresowanie magią. Dzięki intensywnym ćwiczeniom osiągnął perfekcję, która popchnęła go do wzięcia udziału w eliminacjach do programów telewizyjnych – nie przyjęto go jednak, gdyż w swojej sztuczce posłużył się butelką whisky, co niestety w przypadku programu przeznaczonego dla dzieci, nie było najlepszym pomysłem. Inną pasją Woody’ego był sport – trenował grę w baseball, koszykówkę, a nawet boks. Pokochał muzykę jazzową, a miłość ta trwa do dziś.

Woody Allen narodził się tak naprawdę w 1952 roku, kiedy siedemnastoletni wówczas chłopak postawił kropkę nad „i” w kreowaniu swojego wizerunku. Od tej pory podpisywał się takim pseudonimem, wysyłając do redakcji swoje krótkie teksty o żartobliwym charakterze. Rok później Allen rozpoczął studia na uniwersytecie w Nowym Jorku, na których, z racji swojego lekceważącego podejścia do idei studiowania, nie wytrwał nawet jednego roku. Usłyszał wtedy, że powinien zwrócić się do psychiatry, w przeciwnym razie będzie miał ogromne trudności ze znalezieniem pracy. To jednak mu nie groziło.

Woody Allen. Autor: Colin Swan, źródło: flickr.com

Przez kolejne lata zdobywał doświadczenie zawodowe jako scenarzysta telewizyjny. Rok 1960 okazał się przełomowym dla dalszej kariery artysty – na jego drodze stanęli Jack Rollins oraz Charles Joffe, którzy zostali jego agentami, a w przyszłości również producentami jego filmów. Zaproponowali, aby młody satyryk rozpoczął samodzielne występy przed publicznością. Dla chorobliwie nieśmiałego Allena początkowo nie było to takie proste, stopniowo jednak pokonywał swoje słabości, podbijając serca widowni.

Przygoda z przemysłem filmowym rozwijała się powoli. Pierwszym krokiem było nawiązanie współpracy z Charlesem K. Feldmanem, producentem, który oprócz zlecenia Allenowi napisania scenariusza, powierzył mu także niewielką rolę w filmie fabularnym Co słychać, koteczku?. W 1966 roku Woody napisał swój pierwszy utwór dramatyczny Don’t Drink the Water, bardzo dobrze przyjęty przez publiczność, rozpoczął też prace nad projektem filmu What’s up, Tiger Lily?. Co ciekawe, pierwsza sztuka Nie pij tej wody została później zekranizowana (za kamerą stanął Howard Morris), jednak film nie odniósł sukcesu. Sam Allen podjął się podobnej próby dopiero w latach dziewięćdziesiątych.

Związek reżysera z teatrem zaczął nabierać rozpędu. Kolejna sztuka, a więc słynna komedia romantyczna Zagraj to jeszcze raz, Sam, została zainspirowana postacią Bogarta. W 1972 przeniesiono ją na ekran, a jedną z głównych ról zagrał Allen. Istotnym momentem było pojawienie się w życiu zawodowym, jak i prywatnym reżysera, młodziutkiej Diane Keaton. Mimo, iż ich romans nie trwał długo, pozostawił po sobie ślad w postaci kultowego filmu Annie Hall. Keaton wystąpiła też w kilku innych ważnych filmach byłego partnera.

Pierwszą całkowicie samodzielną produkcją Allena była Bierz forsę i w nogi, mająca swoją premierę w 1969 roku. Udany debiut zaowocował kolejnymi kontraktami i utorował ścieżkę do wielkiej kariery. Dużym szczęściem dla samego Woody’ego był fakt, że posiadał całkiem sporą swobodę twórczą, o której inni, początkujący w tamtym czasie reżyserzy mogli jedynie pomarzyć. Jego położenie było tym korzystniejsze, że nie obierał za swój cel realizacji kosztownych superprodukcji – wiedział doskonale, że w takich sytuacjach studia filmowe roszczą sobie większe ingerencje w proces twórczy, ograniczając tym samym wizję reżysera.

W roku 1972 nakręcił kolejną komedię pt. Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o seksie, ale o co boicie się zapytać, będącą ekranizacją książki Davida Reubena. O dziwo, obraz nie spodobał się publiczności, okazując się tym samym pierwszym prawdziwym fiaskiem Allena.

Reżyser znany jest ze swojej miłości do Nowego Jorku. W 1973 wyjechał jednak do Kalifornii i Kolorado, gdzie zrealizował zdjęcia do Śpiocha, którego akcja rozgrywa się w przyszłości. Następnym punktem na mapie okazała się być Europa – nakręcił tam film Miłość i śmierć, stanowiący adaptację klasyki literatury rosyjskiej, m.in. Wojny i pokoju Lwa Tołstoja, okraszony typowym, allenowskim poczuciem humoru.

annie_hall_kadr_trailer

Annie Hall. W rolach głównych Diane Keaton i sam Allen

Punktem zwrotnym, swego rodzaju przełomem w rozwoju twórczości Allena była obsypana czterema Oscarami Annie Hall z 1977 roku, w której główną rolę męską zagrał Woody. Sam proces kształtowania się scenariusza nie był tak oczywisty – początkowo pojawił się pomysł osadzenia akcji w epoce wiktoriańskiej, było to jednak dość problematyczne z uwagi na dekoracje oraz samą lokalizację planu zdjęciowego, która musiałaby zostać przeniesiona poza granice Nowego Jorku. Historia przedstawiona w Annie Hall skupia się na rozważaniach bohatera, przypominającego sobie najważniejsze wydarzenia ze swojego życia, w tym swój związek z tytułową Annie. Allen bawi się tutaj stylami i technikami filmowymi, wzmacniając przekaz, uwypuklając stany emocjonalne bohaterów. To najbardziej osobiste dzieło reżysera.

Po zakończeniu pracy nad filmem i jego ogromnym sukcesie kasowym Allen poczuł, że jest gotowy na stworzenie czegoś zupełnie odmiennego, wykraczającego poza dotychczas obraną ścieżkę. Następstwem owego chwilowego odejścia od komediowej konwencji, a jednocześnie próbą zbliżenia się do stylu Ingmara Bergmana był dramat psychologiczny Wnętrza. Jest to opowieść o skomplikowanych, pełnych napięcia stosunkach rodzinnych. Żeby uwiarygodnić widzowi odbiór historii, świadomy swojego wizerunku i utartego już odbioru jego osoby, kojarzonej dotąd przecież z zupełnie innym gatunkiem filmowym, zadecydował, że nie zagra w swojej najnowszej produkcji. Mimo to film nie spotkał się z pozytywnym odbiorem, ale nie można też uznać go za całkowitą klęskę.

manhattan_kadr_trailer

Kadr z filmu Manhattan

Czołowym filmem Allena jest Manhattan (1979), utrzymany w czarno-białej kolorystyce. Artysta wykorzystał w nim muzykę Gershwina. Dzieło stanowi przede wszystkim hołd dla uwielbianego przez reżysera Nowego Jorku, toteż położono szczególny nacisk na zdjęcia, które miały oddać piękno miasta w najbardziej wysublimowany sposób. W filmie nie brakuje również wątków autobiograficznych. Mamy tu do czynienia z bohaterem, doświadczającym podobnych, jak sam Allen, przeżyć. Isaak, scenarzysta telewizyjny, ma dość kreowania odmóżdżającej papki, tak jak sam Woody miał dość pracy dla telewizji, którą porzucił na rzecz pisania własnych monologów.

Wspomnienia z gwiezdnego pyłu (1980) to z kolei najbardziej skomplikowany film Allena. Opowiada o wypalonym artystycznie filmowcu. Tym obrazem Woody chciał zamanifestować swoje stanowisko w kwestii wolności twórczej, według którego reżyser, zamiast ulegać jakimkolwiek presjom ze strony mediów, powinien kręcić takie filmy, jakie chce. Swego rodzaju odskocznią od ciężkiej tematyki, jakiej podjął się w poprzednim dziele, był Seks nocy letniej (1982), który zapoczątkował jego współpracę z Mią Farrow, kolejną ważną kobietą w życiu reżysera. Od tej pory, aż do momentu ich rozstania w atmosferze pełnej kontrowersji, a więc do roku 1992, będzie brała ona udział we wszystkich jego produkcjach, m. in. w Zeligu, Danny’m Rose z Broadway’u, Purpurowej róży z Kairu, Hannie i jej siostrach, Złotych czasach radia, Innej kobiecie, Nowojorskich opowieściach, Mężach i żonach.

Zmęczony medialną nagonką po zakończeniu związku z Farrow, zamknął się w swoim mieszkaniu, by skoncentrować się na pracy – w takich właśnie okolicznościach powstał scenariusz do Tajemnicy morderstwa na Manhattanie (1993), odbiegającego od wcześniej poruszanych wątków małżeńskich kryzysów. W obsadzie znów zagościła dawna przyjaciółka, Diane Keaton. Jak twierdzi reżyser, nie miał to być film ani ważny, ani ambitny, ale zapewniający po prostu dobrą rozrywkę, szczególnie w tamtym okresie, kiedy potrzebował odpocząć po zawirowaniach w jego życiu prywatnym, rekompensując je sobie pracą nad niewymagającą komedią.

Pozostając wciąż przy latach dziewięćdziesiątych, warto zatrzymać się przy filmie Przejrzeć Harry’ego (1997). To bardzo przemyślane i złożone dzieło, szczególnie jeśli wziąć pod uwagę konstrukcję narracji oraz mieszanie się dwóch światów – rzeczywistego i fikcyjnego. Harry jest pisarzem, przechodzącym akurat kryzys twórczy, przy czym jak na typowego allenowskiego bohatera przystało, cierpi on na hipochondrię i boryka się z wieloma lękami. W swoich powieściach czerpie motywy z własnych doświadczeń z byłymi żonami i kochankami. Oprócz głównego wątku, w filmie pojawia się pięć nawiązujących do niego krótkich, osobnych historii. Reżyser, nie chcąc umieszczać swojej osoby na ekranie, planował powierzyć główną rolę innemu aktorowi, jednak wszyscy z kręgu jego zainteresowań byli wówczas zajęci – nie pozostało mu więc nic innego, jak ponownie stanąć po obu stronach kamery, dzięki czemu widz znów zyskuje wrażenie, że ogląda nie tyle wymyśloną postać, co prawdziwego Allena i jego historię.

Rok wcześniej zrealizował Wszyscy mówią: kocham cię, swoją pierwszą komedię muzyczną, będącą parodią bogatej burżuazji z Nowego Jorku. Przed rozpoczęciem zdjęć aktorzy nie mieli pojęcia, że projekt, w którym mieli brać udział, jest w zamyśle musicalem. Dopiero gdy poinformowano ich telefonicznie o planowanym rozesłaniu partytur, zorientowali się, jaka jest prawda, w związku z czym, wielu z nich musiało wziąć lekcje śpiewu.

XXI wiek przyniósł kolejne wyzwania – Allen coraz częściej zaczął opuszczać ukochany Nowy Jork, by realizować swoje filmowe pomysły w Europie. W 2005 nakręcił głośny thriller psychologiczny Wszystko gra, z kolei w 2008 roku swoją premierę miał uhonorowany Oscarem dla Penélope Cruz oraz Złotym Globem film Vicky Cristina Barcelona. Kolejne obrazy, jak Co nas kręci, co nas podnieca oraz Poznasz przystojnego bruneta nie powtórzyły tego sukcesu. Gorszą passę przełamał O północy w Paryżu (2011), który przyniósł Allenowi Oscara w kategorii najlepszy scenariusz oryginalny. Z Francji udał się do Włoch, gdzie nakręcił Zakochanych w Rzymie, po czym powrócił z kamerą do Stanów. W 2013 swą premierę miał Blue Jasmine z Cate Blanchett w roli głównej, nieco później – Nieracjonalny mężczyzna z Emmą Stone.

cannes_2016_cafe_society

Obsada Śmietanki towarzyskiej z reżyserem na tegorocznym festiwalu w Cannes. Autor: Georges Biard, źródło: Wikipedia

Najnowszym dzieckiem Woody’ego Allena jest film Śmietanka towarzyska, którą od kilku tygodni możemy oglądać na ekranach kin. Jest to historia młodego chłopaka, nieporadnego romantyka, podejmującego pracę u swojego wujka, agenta gwiazd Hollywood w Los Angeles. Allen postawił na świeżą, aktorską krew – na ekranie pojawia się Kristen Stewart, Blake Lively oraz Jesse Eisenberg. Twórca udowadnia, że nadal jest w świetnej formie i z charakterystyczną sobie zadziornością oraz dystansem przedstawia nie tyle brutalną, co zwyczajnie niezakłamaną wizję rzeczywistości, w której człowiek, poznając na własnej skórze siłę pieniądza i sławy, zatraca wyznawane przez siebie wartości. Uświadamia smutną prawdę o tym, jak często dokonujemy wyborów wbrew swoim ideałom, skazując się na życie, w którym tylko pozornie jesteśmy szczęśliwi, w głębi duszy wciąż tęskniąc do tego, co mogliśmy mieć, a z czego ostatecznie sami zrezygnowaliśmy.

Allen jest reżyserem niezwykle płodnym, o czym świadczy fakt, iż właściwie co roku wypuszcza w świat kolejny film, nieustannie poszerzając grono miłośników swojej twórczości. Allen to także twórca, nie da się ukryć, bardzo specyficzny – cięty, przepełniony sarkazmem humor, inteligentne dialogi, zagubieni, neurotyczni bohaterowie, skomplikowane relacje oraz nieprzesłodzona fabuła to jego znaki rozpoznawcze. Jedno jest pewne – obok Woody’ego nie można przejść obojętnie. Albo się go kocha, albo… lubi się go mniej.


Justyna Rosińska

Bibliografia:

Aixala Pep, Woody Allen. Biografia, Filmografia, Warszawa 2006

http://www.woodyallen.art.pl/biografia.php

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Free apk download Free pdf download